Στο πλαίσιο του 5ετούς προγράμματος (2006-2010) που φέρει την ονομασία Afiartis Project φοιτητές του τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, με επικεφαλής τον καθηγητή Αρχαιολογίας Μανόλη Μελά εκπόνησαν μια πολύ σημαντική αρχαιολογική και εθνογραφική μελέτη στη νότια Κάρπαθο, στην περιοχή του Αφιάρτη. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2007 θα παρουσιαστούν την Τετάρτη, στις 8 το βράδυ στις εγκαταστάσεις του τμήματος.
Εθνο-αρχαιολογική αποστολή στην Κάρπαθο το καλοκαίρι του 2007
Όπως είχε δείξει η παλιά επιφανειακή έρευνα του επ. Καθηγητή Μανόλη Μελά (1975-1985), η
περιοχή του Αφιάρτη στη νότια Κάρπαθο ήταν διάστικτη από παραδοσιακούς, αλλά και αρχαίους – και ιδίως Μινωικούς – οικισμούς. Δύο απ’ αυτούς ανεσκάφησαν από τον ίδιο, με τη συμμετοχή της τοπικής αρχαιολογικής υπηρεσίας στη μια, και υπό την αιγίδα του Δ.Π.Θ. στην άλλη.
Θεωρήθηκε λοιπόν επιβεβλημένη η διεξαγωγή μιας διαχρονικής, αρχαιολογικής και εθνογραφικής (μέχρι το 1960), οικολογικά προσανατολισμένης και μεθοδολογικά πιο σύγχρονης έρευνας, με επιστημονικές βάσεις (τοπογραφία, υπολογιστές) για μια πιο οργανωμένη, συστηματική και εντατική διερεύνηση του εδάφους, και ανάλογη επεξεργασία του υλικού.
Το πρόγραμμα αυτό θα διαρκέσει μια πενταετία. Άρχισε με καλούς οιωνούς το 2006 και συνεχίστηκε το θέρος του 2007 με σημαντικά αποτελέσματα.
Οι περισσότερες εφετεινές θέσεις (21 τον αριθμό) παρουσιάζουν, αποκλειστικά ή όχι, εισηγμένη ή ντόπια Μινωική κεραμική, που συνήθως αντιπροσωπεύει τους βασικούς τύπους ενός Μινωικού νοικοκυριού της ανακτορικής περιόδου (1900-1450 π.Χ.). Αυτά τα νοικοκυριά είναι εγκατεστημένα σε δύο ζώνες παράλληλες προς την ακτή, με πρωτεύον κριτήριο εγκατάστασης την καλλιεργήσιμη γη και δευτερευόντως την ύπαρξη νερού. Το ίδιο ισχύει για τη Ρωμαϊκή περίοδο (11 θέσεις).
Κατά τις προηγηθείσες Νεολιθική Εποχή και την Πρώιμη Χαλκοκρατία (7 θέσεις) επιλέγονταν για κατοίκηση ακρωτήρια και παράκτιοι βράχοι ή άγονα, συνήθως υπερυψωμένα, σημεία.
Τούτο, συνεπικουρούμενο από συναφείς λίθινες αιχμές βελών, δείχνει εξακολούθηση, ως κυρίαρχης απασχόλησης, του κυνηγιού / ψαρέματος και της τροφοσυλλογής, αλλά ίσως και κάποιας υποτυπώδους κτηνοτροφίας. Παράλληλα, κάποια μικρής κλίμακας καλλιέργεια, με αξίνα κι όχι ακόμη με άροτρο, φαίνεται πως συμπλήρωναν το διαιτολόγιο.
Νέες τεχνολογίες εισάγονται από την Κρήτη στη διάρκεια της Πρωτο-ανακτορικής Περιόδου (-ξεκίνημα της 2ης χιλιετίας). Πάνω απ’ όλα το άροτρο, σε συνδυασμό με τη χρήση βοδιών ως ελκυστηρών. Αυτό είχε ως συνέπεια τη μετακίνηση του πληθυσμού στα γόνιμα εδάφη. Έτσι καθιερώνεται η σχετικά πυκνή διάταξη των οικισμών στις παρυφές των αγρών και η συναφής συστηματική και με σύγχρονα μέσα καλλιέργεια, κυρίως με σιτηρά και αμπέλια.
Σταδιακά αυξάνουν οι γεωργικές (οικογενειακές) εγκαταστάσεις και ο πληθυσμός, καθώς και το αγροτικού πλεόνασμα. Βασικός τρόπος παραγωγής παραμένει η συγγένεια και το συναφές οργανωμένο νοικοκυριό, ένα πανάρχαιο οικονομικό σύστημα που βασίζεται στους εξ αίματος δεσμούς.
Στο κέντρο του συστήματος βρίσκεται ένα απλό και πολυ-λειτουργικό κτίριο (-αγροικία, σημερινός «στάβλος») που ο αρχιτεκτονικός του σχεδιασμός δε φαίνεται να έχει αλλάξει εδώ και 4000 χρόνια. Αυτό περιλαμβάνει την κατοικία, αποθήκες, οικοσκευή και μέσα δευτερογενούς παραγωγής, εργαλεία, σταβλισμό μεγάλων και πολύτιμων ζώων, αλώνι και πατητήρι. Τα μικρότερα ζώα μαντρίζονται κάπου κοντά.
Γύρω από το «στάβλο» εκτείνονται χωράφια, συνήθως σε κλιμακωτή διάταξη που τα στηρίζουν ξερολιθιές). Όλο το αγρόκτημα προστατεύεται από πέτρινο περίβολο, που στη σύγχρονη ντοπιολαλιά αποκαλείται «τοιχογύρισμα» και πέραν από το λειτουργικό έχει και κοινωνικό χαραχτήρα. Τα βοσκοτόπια είναι εκτός περίβολου.
Μια τέτοια ερμηνευτική προσέγγιση αποτελεί ένα χρήσιμο μοντέλο γύρω από την καθημερινότητα και τον αγώνα της επιβίωσης του αγροτικού πληθυσμού στα νησιά του Μινωικού κόσμου. Πάνω σ’ αυτό το ενδιαφέρον ζήτημα η αρχαιολογία δεν έχει ακόμα ενσκύψει. Διότι ασχολείται αποκλειστικά με «παλάτια» και τα συναφή.
Οι φοιτητές στον Αφιάρτη
Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης με επικεφαλής τον καθηγητή αρχαιολογίας Εμμανουήλ Μελά πραγματοποίησε μια επιφανειακή έρευνα τον Αύγουστο μήνα του 2007 στο νότιο τμήμα του νησιού της Καρπάθου στην περιοχή Αφιάρτης.
Στην έρευνα αυτή συμμετείχε και μια ομάδα εκπαιδευομένων φοιτητών,
η οποία αποτελούνταν από τους εξής: Αργυριάδου Ελπίδα, Κωνσταντινίδου Μαγδαληνή
Λαζαρίδου Στεφανία, Μπράτικα Αθανασία, Σαρμίδου Βασιλική, Δήμος Δημήτρης
Θεοδωρίδης Γεώργιος, Κατσιαμάκης Χρήστος, Παπαφράγκας Γεώργιος, Πλούσιος Εμμανουήλ.
Η έρευνα, εκτός από τον επιστημονικό αρχαιολογικό και εθνολογικό της χαρακτήρα είχε και εκπαιδευτικό σκοπό, να μυήσει τους φοιτητές στο αντικείμενο των σπουδών τους, δηλαδή την επιστήμη της αρχαιολογίας-εθνολογίας μέσα στο πλαίσιο του ευρύτερου κλάδου της ιστορίας.
Στα πλαίσια αυτής της έρευνας οι φοιτητές, με την καθοδήγηση των ειδικών, συνέλεξαν με συστηματικό τρόπο, τα αρχαιολογικά-επιφανειακά στοιχεία που προέκυψαν με την πάροδο του χρόνου, έτσι ώστε να συγκεντρωθούν πληροφορίες για την κατανόηση και μελέτη του τρόπου ζωής των απλών ανθρώπων της μινωικής εποχής, αλλά και της υπόλοιπης αρχαιότητας, σε συνάρτηση με τις πρακτικές αυτοσυντήρησης και επιβίωσης στο πλαίσιο της καθημερινότητάς τους.
Τα αποτελέσματά της ήταν εντυπωσιακά. Από την εξεύρεση 21 μινωικών
θέσεων οι φοιτητές είχαν τη δυνατότητα να κατανοήσουν τα κριτήρια με τα οποία ο απλός μινωικός άνθρωπος επέλεγε τον τόπο διαμονής ως προς τη θέση και την εξυπηρέτηση των καθημερινών και βιοτικών του αναγκών. Εκτός από τις μινωικές θέσεις βρέθηκαν 7 νεολιθικές, 11 ρωμαϊκές και δεκάδες παραδοσιακές.
Από τα ευρήματα που συλλέχθηκαν από τη μέχρι στιγμής διεξαγωγή της έρευνας προκύπτει ότι στη Νεολιθική εποχή που προηγήθηκε υπήρχε μία πρωτόγονη και μικρής κλίμακας αγροτική δραστηριότητα ως συμπλήρωμα του κυνηγιού-ψαρέματος και της τροφοσυλλογής, αλλά ίσως και κάποια υποτυπώδης κτηνοτροφία.
Οι πρώιμοι αυτοί πληθυσμοί άρχισαν να μετακινούνται στις εύφορες περιοχές όταν νέες τεχνολογίες εκμετάλλευσης της γης εισάγονται από
την Κρήτη στη διάρκεια της πρωτοανακτορικής περιόδου (1900-1700 π.Χ.). Αρχίζει έτσι η εκτεταμένη καλλιέργεια της γης και η εγκατάσταση σε μεμονωμένες αγροικίες και μικρούς οικισμούς.
Διαπιστώνονται δηλαδή μεγάλες αλλαγές στη Μινωική εποχή, και πιο συγκεκριμένα στην περίοδο των ανακτόρων (2000-1400 π.Χ.).
Το νέο οικονομικό σύστημα βασιζόταν στο οικογενειακό νοικοκυριό, δηλαδή σε μια αγροτική μονάδα με κέντρο την παραδοσιακή αγροικία-«στάβλο». Ο στάβλος αυτός περιλάμβανε κατοικία, αποθήκες, οικοσυσκευή, εργαλεία, σταβλισμός των πολύτιμων ζώων. Γύρω και μπροστά από το στάβλο υπήρχαν τα αρώσιμα χωράφια. Το αγρόκτημα περιστοιχίζεται από ένα πέτρινο τοίχο από ξερολιθιά. Μπροστά και γύρω από αυτόν βρίσκονται τα βοσκοτόπια.
Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι το απλό αυτό σύστημα της οικονομίας ισχύει μέχρι και σήμερα μέσα από κάποιες τροποποιήσεις που επιβάλλουν οι ανάγκες κάθε εποχής.
Στο πλαίσιο αυτής της εργασίας, επισκεφτήκαμε μια παραδοσιακή αγροικία, η οποία φέρει πολλά στοιχεία του παρελθόντος. Η συνάφεια αυτή του παρελθόντος με το παρόν επιβεβαιώνεται μέσα από τη συνέντευξη που μας έδωσαν οι άνθρωποι μιας αγροικίας.
Συγκεκριμένα ο κύριος Νικόλαος Σπανός (Νικολιάς) και η σύζυγός του Καλλιόπη Σπανού, 82 και 88 ετών αντίστοιχα.
Το ζευγάρι κλήθηκε να απαντήσεις ερωτήματα που τέθηκαν αφορούσαν στην ιστορία της οικογένειας, την προέλευση, τις συγγένειες αίματος και τις επιγαμίες, τα κληρονομικά έθιμα και τις επιπτώσεις στη διάταξη (απόσταση από στάβλο) των χωραφιών, πότε χτίστηκε το σπίτι και ποια υλικά χρησιμοποιήθηκαν, ποια ήταν τα λειτουργικά μέρη ενός αγροτικού σπιτιού την εποχή εκείνη, ποια ήταν τα εξωτερικά μέρη του σπιτιού και ποιοι τα χρησιμοποιούσαν, πώς γινόταν η κατανομή των εργασιών ανάμεσα στα δύο φύλα, ποια ήταν τα χρηστικά αντικείμενα εντός και εκτός του σπιτιού, ποιες ήταν οι παραγωγικές δραστηριότητες και ποια ήταν τα ήδη καλλιέργειας.
Η σημαντική αυτή έρευνα θα παρουσιαστεί στην Κομοτηνή από τον επικεφαλής καθηγητή και την ομάδα φοιτητών την Τετάρτη, στις 8 το βράδυ, στην αίθουσα Β (β’ όροφος) του τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του ΔΠΘ.
Γράψτε ένα σχόλιο
Κανένα σχόλιο ακόμα.
Σχόλια RSS TrackBack Identifier URI
